De afgelopen maanden is er veel te doen geweest over radargegevens die door de Russische Federatie (RF) zijn verstrekt. Hoe zat het ook alweer? Een beknopt overzicht.

Op 26 september 2016 gaf de RF een persconferentie en maakte zij haar radarbeelden wereldkundig. De RF stelde dat op die radarbeelden geen BUK-raket te zien was.

Persconferentie over de radarbeelden

Eerste inschatting

Twee dagen later presenteerde het JIT haar bevindingen. De RF had de radarbeelden toen nog niet daadwerkelijk overgedragen aan het onderzoeksteam. Het onderzoeksteam kon destijds dus niet meer doen dan op basis van de op TV getoonde beelden een eerste inschatting maken van de betekenis daarvan voor het onderzoek. Die inschatting was dat de beelden niet afdeden aan de conclusies en resultaten die het JIT op 28 september 2016 zou presenteren. Als de BUK-raket niet op RF-radarbeelden te zien is, betekent dat niet dat deze daar ook niet gevlogen heeft. Een radar scant namelijk in een draaiende beweging zijn omgeving en heeft die dus niet permanent in beeld. Denk ter vergelijking aan de manier waarop een vuurtoren zijn omgeving verlicht. Het kan dan zo zijn dat de radar net aan een ander deel van zijn scanronde bezig was op het moment dat de raket afgeschoten werd.

Ander format

Op 26 oktober 2016, enkele uren voor het plenaire debat in de Tweede Kamer over MH17, draagt de Russische overheid voornoemde radargegevens daadwerkelijk over aan de Nederlandse autoriteiten. Al gauw bleek dat deze niet zijn aangeleverd in het door Eurocontrol ontwikkelde ASTERIX-format. Een format dat algemeen geaccepteerd is.

Om het beeldmateriaal toch te kunnen analyseren, hebben de Russische autoriteiten er aparte software zonder handleiding bijgegeven. Deze software was Russischtalig en moest dus eerst worden vertaald. Daarna moest deze software worden getest, zowel op functionaliteit als op betrouwbaarheid. Met de vertaling en het bekend raken met de werking van de software is veel tijd verloren gegaan. Pas daarna konden de data worden geanalyseerd. Op de overgedragen data is minder te zien dan wanneer het materiaal aangeleverd zou zijn volgens het ASTERIX-format. Anders gezegd: het verkrijgen van data in een internationaal erkende standaard, zoals ASTERIX, maakt integriteitswaarborging mogelijk van het radarsysteem inclusief de subsystemen. Er kunnen interne checks worden uitgevoerd en de data zijn goed vergelijkbaar met die van andere radarstations. Ook kan dan zicht worden gekregen op mogelijk additionele detectie van objecten die niet op het radarbeeldscherm van de luchtverkeersleider zijn geprojecteerd, maar wel door het radarsysteem zijn opgevangen en in subsystemen zijn opgeslagen.

Screenshot van de radarbeelden

Aanvullend rechtshulpverzoek

Het OM heeft een aanvullend rechtshulpverzoek gedaan aan de Russische Federatie met een nader gespecificeerd verzoek om radargegevens te leveren in een format dat wel aan voornoemde kenmerken voldoet. Daarnaast heeft het OM externe expertise ingeschakeld voor de analyse van de radargegevens.

Verder heeft het OM de Russische Federatie gewezen op de uitlatingen die al op 21 juli 2014 tijdens een persconferentie namens het Ministerie van Defensie zijn gedaan en die duiden op de aanwezigheid van een tweede radarstation, dat op het cruciale moment het luchtruim zou hebben gedekt. Het zou gaan om een radarstation in Buturinskaya. Ook van dit radarstation heeft het OM bij aanvullend rechtshulpverzoek uitdrukkelijk de radargegevens opgevraagd. Op dit aanvullend rechtshulpverzoek heeft het OM tot op heden geen reactie ontvangen.

Geen vertraging

Het eerste verzoek van het OM aan de Russische Federatie om primaire radargegevens van de omgeving Donetsk/Luhansk over de periode 14 tot en met 18 juli 2014 dateert van 15 oktober 2014. Snel gaat het allemaal niet, maar stap voor stap boeken we vooruitgang. Het OM blijft van oordeel dat de Russische autoriteiten relevant materiaal voor de waarheidsvinding moeten overdragen.
Het JIT laat zich echter niet vertragen in andere onderzoeksactiviteiten die de waarheid boven tafel kunnen halen.