Sinds de start van het strafrechtelijk onderzoek wordt het onderzoeksteam met enige regelmaat geconfronteerd met wat wij ‘zij-invliegers’ noemen. Zij-invliegers zijn gebeurtenissen die veel tijd en capaciteit van het team vergen maar die niet direct bijdragen aan de waarheidsvinding. In dit online magazine staan we stil bij een tweetal zij-invliegers: de inbeslagname onder journalist Spekkers en de dreigmail van een persoon die zich Volf noemt (hierover meer op de volgende pagina).

Inbeslagname onder journalist

In de eerste week van januari 2017 werden wij allemaal onaangenaam verrast door de berichtgeving van de freelance journalist Michel Spekkers op Social Media. Spekkers was op de crashsites geweest en wilde een aantal MH17-gerelateerde items, waaronder mogelijk menselijke resten, meenemen. De manier waarop hij over deze vondsten berichtte leidde in het algemeen tot beroering en verontwaardiging en daarnaast tot woede en verdriet van nabestaanden. Voor het OM en de leiding van het onderzoeksteam waren deze berichten aanleiding om contact op te nemen met de journalist.

Gerrit Thiry Teamleider Nationale Politie

Gerrit Thiry, teamleider Nationale Politie: "We hadden de afspraak gemaakt dat hij op Schiphol zijn gevonden voorwerpen vrijwillig aan ons zou overdragen voor onderzoek. Maar dat gebeurde niet. Een collega van Spekkers nam een rugzak van de bagageband en wilde de douane passeren. Ik zag dat en heb direct mijn collega’s ingeseind. Samen met de marechaussee hebben zij hem tegengehouden. De bagage van beide heren werd direct op het kantoor van de Marechaussee op Schiphol bekeken. Daarin zaten inderdaad MH17 gerelateerde voorwerpen. Na overleg met het OM, werden deze items door ons in beslag genomen. Evenals hun telefoons en laptops. Wij wilden namelijk de gemaakte opnames bekijken naar mogelijk relevante informatie."

Oordeel rechter

"Normaal doen we direct na een inbeslagname onderzoek. Dat kon nu niet. Omdat het om een journalist gaat moest de inbeslagname eerst worden getoetst door de rechter-commissaris. Spekkers beriep zich op persvrijheid en bronbescherming. Gelukkig oordeelde de rechter-commissaris dat de inbeslagname rechtmatig was. Maar in de beschikking gaf de rechter-commissaris óók een instructie over hoe wij met de inbeslagname om moesten gaan. In het kort kwam die er op neer dat wij in het bijzijn van Spekkers het gemaakte beeldmateriaal in de Oekraïne konden bekijken. Daarnaast moesten wij met Spekkers in overleg treden over de beeld- en geluidsfragmenten die hij en zijn collega hadden gemaakt van de inbeslagname op Schiphol. Als wij er onderling niet uit zouden komen dan zou een tweede procedure bij de rechter-commissaris worden opgestart. Frequent overleg met de advocaat van Spekkers heeft er uiteindelijk toe geleid dat het niet nodig was die tweede procedure te volgen."

Onderzoek

Uiteraard heeft het onderzoeksteam onderzoek verricht naar de voorwerpen die Spekkers had meegenomen. Ook zijn de gemaakte opnames onderzocht. Thiry: “Eén van de voorwerpen die Spekkers had meegenomen was een stukje bot van een van de passagiers. Het stukje bot is middels een speciale spoedprocedure onderzocht door het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Uit het DNA-onderzoek bleek dat het afkomstig was van een passagier van wie de identiteit al in 2014 was achterhaald. Uiteraard hebben we de nabestaanden van het slachtoffer daarover op de hoogte gebracht."

"Twee rechercheurs zijn bijna een volle dag bezig geweest om al het door Spekkers gefilmde beeldmateriaal te bekijken. Op die beelden zagen zij geen menselijke resten. Eén van de zaaksofficieren heeft ook een deel van de beelden bekeken en ook zij nam op die beelden geen menselijke resten waar. Anderszins konden de uitlatingen van Spekkers ook niet worden bevestigd.”

Bergingsmissie

Door de berichten is de discussie over het al dan niet initiëren van een nieuwe bergingsmissie weer opgelaaid. Echter, die beslissing, wel of geen bergingsmissie, is niet aan de politie of het OM, maar aan de minister van Veiligheid en Justitie (VenJ) in overleg met de formele Oekraïense autoriteiten. Het onderzoeksteam levert wel input voor die beslissing.

De minister van VenJ heeft besloten om geen nieuwe bergingsmissie te organiseren. In een aan de Tweede Kamer gerichte brief van 16 februari 2017 heeft de minister dit besluit toegelicht. Deze brief is ook op de besloten website voor de nabestaanden geplaatst. In deze brief wordt herhaald dat de Nederlandse autoriteiten afspraken hebben gemaakt met lokale contactpersonen. Afgesproken is dat bij de vondst van mogelijke menselijke resten en relevante MH17-gerelateerde voorwerpen er altijd contact wordt gezocht met de Nederlandse Ambassade, zodat die deze na overleg aan de Nederlandse autoriteiten overdraagt. Vanzelfsprekend zijn de Oekraïense autoriteiten op de hoogte van deze afspraken. Onlangs hebben wij wederom contact gehad met deze lokale contactpersonen. Zij hebben aangegeven dat zij geen menselijke resten meer hebben aangetroffen. 

Thiry: ”De intenties van Spekkers waren wellicht goed. Ik vermoed dat Spekkers zich onvoldoende gerealiseerd heeft wat zijn uitlatingen teweeg konden brengen. Hij heeft een hoop onrust veroorzaakt onder de nabestaanden en de hele kwestie heeft ons veel tijd en energie gekost. Dat is bijzonder jammer.”

Nader overleg

De gebeurtenissen in januari van dit jaar hebben geleid tot een nader overleg tussen de politie en de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ). Van de zijde van de NVJ is de relevantie van het fenomeen bronbescherming voor het werk van een journalist benadrukt. De politie heeft aandacht gevraagd voor de onrust die berichtgeving zoals die van Spekkers teweeg brengt en voor het belang van zorgvuldige behandeling van aangetroffen menselijke resten en aan MH17 gerelateerde voorwerpen.