Foto Justitieel Complex Schiphol (Dirk Verwoerd)

Het strafrechtelijk onderzoek naar de gebeurtenissen op 17 juli 2014 is nog volop gaande. Het Openbaar Ministerie heeft nog niet besloten óf en zo ja, wanneer het tot vervolging van één of meer verdachten zal overgaan. Het is dan ook nog niet bekend, wanneer de mogelijke strafzaak bij de rechtbank zal worden behandeld.

Als het Openbaar Ministerie besluit tot vervolging over te gaan, wordt u uitgebreid geïnformeerd over uw rechten. Dan zal in samenwerking met de Nationale Politie en Slachtofferhulp Nederland een speciale bijeenkomst worden georganiseerd waarin voorlichting zal worden gegeven over de manier waarop een strafproces in Nederland verloopt en wat de rechten van nabestaanden zijn tijdens zo’n proces. Gedurende het strafproces zult u periodiek geïnformeerd worden over de gebeurtenissen in de zittingzaal, ook als u niet aanwezig kunt of wilt zijn.

Ondanks het feit dat het nog niet zo ver is, informeren wij u nu toch alvast met een beknopte, algemene uitleg over de rechten van nabestaanden in een Nederlands strafproces.

Rechten van nabestaanden in het algemeen

De rechten van nabestaanden in een Nederlands strafproces staan omschreven in het Wetboek van Strafvordering. Wie binnen het strafproces als nabestaande wordt aangemerkt, is eveneens vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering. Kort samengevat gaat het om partners, (groot)ouders, (klein)kinderen, broers en zussen of neven en nichten.

Hieronder leest u in het kort en in algemene termen over de rechten van nabestaanden in het algemeen, een en ander op basis van de huidige regelgeving.

  • Een nabestaande heeft recht op informatie over de strafzaak. Het Openbaar Ministerie, Slachtofferhulp Nederland en de Nationale Politie werken samen om slachtoffers tijdig van de juiste informatie te voorzien.
  • Een nabestaande heeft recht op bijstand van Slachtofferhulp Nederland.
  • Een nabestaande kan vóór de zitting een gesprek hebben met de officier van justitie.
  • Als een nabestaande belangrijke, relevante informatie aan het strafdossier wil laten toevoegen, kan hij dit verzoeken aan de officier van justitie.
  • Een nabestaande mag een schriftelijke slachtofferverklaring indienen. In deze verklaring kan hij aangeven wat het misdrijf met hem heeft gedaan en hoe hij tegen de zaak aankijkt.
  • Tijdens de strafzitting mag een nabestaande gebruik maken van het spreekrecht. Hij kan dan tijdens de zitting spreken over de gevolgen van het misdrijf en aangeven hoe hij tegen de zaak aankijkt.
  • Een nabestaande kan verzoeken om kennis te mogen nemen van processtukken die voor hem van belang zijn.
  • Een nabestaande kan zich laten bijstaan door een advocaat of een persoon naar keuze. De slachtofferadvocaat is voor nabestaanden kosteloos vanaf het moment dat de vervolging is ingesteld én het feit in Nederland (of aan boord van een Nederlands vliegtuig of schip) is gepleegd.
  • Als zijn schade nog niet op andere wijze is vergoed, kan een nabestaande een verzoek tot schadevergoeding indienen. Het gaat dan om de kosten voor de uitvaart en de schade door het mislopen van levensonderhoud. Nabestaanden kunnen binnen het strafproces geen vergoeding vragen voor immateriële schade.

Uw rechten als nabestaande in de strafzaak MH17

Bij het formuleren van de rechten van slachtoffers en nabestaanden heeft de wetgever vanzelfsprekend geen rekening gehouden met een zaak van deze omvang. Ook het Openbaar Ministerie heeft niet eerder te maken gehad met zoveel nabestaanden in één zaak. De impact die het neerhalen van vlucht MH17 tot op de dag van vandaag heeft, het immense aantal nabestaanden en het feit dat zij verspreid over de hele wereld wonen, vergt een aanpak op maat.

Deels zijn uw rechten vanaf het eerste moment ingevuld: zo heeft u bijstand gehad van familierechercheurs van de politie en van casemanagers van Slachtofferhulp Nederland. Ook wordt u periodiek door het JIT geïnformeerd over de voortgang van het onderzoek, al realiseren wij ons dat de behoefte aan informatie altijd groter zal zijn dan de mate waarin het JIT informatie kan delen.

Een deel van de hierboven genoemde rechten zal pas in pas in de aanloop naar en tijdens de procesfase kunnen worden uitgeoefend.
Met oog voor de positie van alle nabestaanden zal gezocht worden naar een manier waarop invulling kan worden gegeven aan deze rechten, zonder het proces ter zitting onevenredig te belasten. Dat is een uitdagende klus, waarin het Openbaar Ministerie samen optrekt met de Nationale politie en Slachtofferhulp Nederland.

Tijdens de zitting heeft de rechtbank de regie. Dit betekent dat de rechters die de zitting doen mede bepalen op welke wijze uitvoering wordt gegeven aan sommige rechten, zoals het spreekrecht.

Tot slot

Het onderzoek is nog in volle gang en of dit leidt tot een strafzaak, is nog niet besloten. Toch worden al voorbereidingen getroffen om een zitting mogelijk te maken, om zo onnodige vertraging te voorkomen. Als eenmaal duidelijk is dát er een strafproces komt, zullen het Openbaar Ministerie, de Nationale Politie en Slachtofferhulp Nederland een bijeenkomst organiseren waarbij u nader wordt geïnformeerd over uw rechten in deze specifieke zaak.

Justitieel Complex Schiphol
Justitieel Complex Schiphol

Justitieel Complex Schiphol

In juli 2017 hebben de JIT-landen gezamenlijk besloten dat verdachten van het neerhalen van vlucht MH17 in Nederland en volgens Nederlands strafprocesrecht kunnen worden vervolgd. De zaak zal, als het zover komt, worden behandeld door de rechtbank Den Haag. De zitting zal dan plaatsvinden in het Justitieel Complex Schiphol (JCS).